با توجه به انتخاب سال 1388 به عنوان سال اصلاح الگوي مصرف لازم است در خصوص صرفه جويي در مصرف انرژي با ارزش الكتريكي جهت تأمين برودت در چيلرهاي جذبي گازسوز مطالبي را به اطلاع متخصصين و كاربران اين محصول برسانيم.

• در سيستم هاي تهويه مطبوع الكتريكي به ازاي توليد هر 12000 Btu/hr (معادل 3000 Kcal/hr ) يا يك تن برودتي تقريباً 1,4 كيلووات انرژي الكتريكي مصرف مي شود. اين در حالي است كه در چيلرهاي گازسوز اين مصرف با احتساب فن كويل ها و پمپ سيركولاسيون آب و مصرف برق در دستگاه چيلر جذبي گازسوز معادل 0.25 كيلووات يا 250 وات براي توليد يك تن سرما است. ملاحظه مي فرمائيد كه اين معيار در حدود يك ششم در مقايسه با سيستم هاي تراكمي و اسپليت يونيت ها است.

• در چيلرهاي گازسوز اصلي ترين منبع تأمين برودت گاز شهري است، كه مقدار 2.5 متر مكعب درساعت گازشهري در ژنراتور اين دستگاه، مقدار تقريبي60000 Btu/hr سرما را توليد مي نمايد.

• مصرف انرژي در يك اسپليت

 

• مصرف انرژي در يك چيلر گازسوز

 

• ملاحظه مي فرمائيد كه براي ايجاد يك تن برودتي يا 3000 Kcal/hr در چيلرهاي گازسوز تقريباً 17% صرفه جويي در مصرف گاز خواهد شد. اگر اين عدد را در تعداد اين محصول در 10 سال آينده كه با توجه به روند روبه رشد تقاضاي آن پيش بيني مي شود مقايسه نمائيد، به مقادير زيادي از صرفه جويي در مصرف انرژي گاز (كه جهت تأمين برق مورد نياز سيستم هاي تراكمي صرف مي شود) خواهيد رسيد.

• بر اساس پيش بيني هاي اين شركت تا سال 1395 تعداد تقريبي 7000 دستگاه چيلرگازسوز در ايران نصب و راه اندازي شده است. كاركرد اين تعداد چيلر در هر سال معادل 5.600.000 متر مكعب گاز صرفه جويي است.

تاثیر فن آوری اطلاعات در تحقق نامی كه مقام معظم رهبری برای سال 88 در نظر گرفته اند آنقدر از سوی كارشناسان تاكید شده است كه ترس از حذف بودجه IT یكی از دغدغه‌های فعالان حوزه به ویژه در سال جدید است.

اصلاح الگوی مصرف در حوزه‌های مختلف نباید به حذف بودجه‌ IT در ارگان‌های دولت منتج شود زیرا نباید مصرف نكردن را با درست مصرف كردن اشتباه گرفت؛ اصلاح الگوی مصرف با درست هزینه كردن امكان‌پذیر می‌شود؛ بعد از نام‌گذاری سال 88 به‌عنوان اصلاح الگوی مصرف به عقیده عده ای آنچه اهمیت دارد كم كردن هزینه‌ها به هر طریق ممكن است.

به‌عنوان مثال تخصیص بودجه برای فن‌آوری اطلاعات در یك وزارتخانه می‌تواند به رشد زیرساخت‌های ارائه خدمات غیرحضوری آن‌ نهاد منجر شود و این در راستای رسیدن به دولت الكترونیكی و به هدف كاهش رفت و آمدها می‌تواند مفید واقع شود. حذف بودجه در حوزه فن‌آوری اطلاعات، كشور را از رسیدن به پیشرفت به موازات دیگر كشورها در الكترونیكی كردن امور باز می‌دارد.

هزینه كردن در حوزه فن‌آوری اطلاعات توجیه اقتصادی دارد؛ زمانی هزینه‌های صرف شده در این حوزه نتیجه مثبت می‌دهد كه با نگاهی دقیق به اهداف و پروژه‌ها و تهیه زیرساخت‌، شبكه‌های ارتباطی امن ایجاد كرد و به این ترتیب امیدوار بود از هزینه‌های غیرضروری كه وقت افراد جامعه از مهمترین آن‌هاست جلوگیری می‌شود.

حذف بودجه‌ فن‌آوری اطلاعات و نبود زیرساخت‌ و شبكه‌های ارتباطی منافع ملت را تامین نخواهد كرد. در جهانی كه با طبقه‌بندی اطلاعات با محوریت فن‌آوری اطلاعات امنیت بالا را تضمین می‌كنند، نبود این امنیت در كشور ما هزینه‌های بالایی در حوزه كشف جرم و حتی نگهداری از مجرمان می‌طلبد.

بهره‌گیری از فن‌آوری پاك با IT یكی از موضوعاتی است كه كارشناسان بر آن تاكید دارند، فن‌آوری پاك مفهومی بین رشته‌یی است و رشته‌های مختلف دانشگاهی را به هم نزدیك‌تر می‌كند و با بهره‌گیری از فن‌آوری اطلاعات اصلاح الگوی مصرف را در زمینه‌های مختلف گسترش می‌دهد.

فن‌آوری اطلاعات ابزاری است كه می‌توان با استفاده از آن در تمام حوزه‌ها امور را بهینه كرد، بهره‌مندی از فن‌آوری پاك تنها با فن‌آوری اطلاعات ممكن خواهد بود. به طوری كه می‌توان روشن یا خاموش بودن لامپ‌ها و حرارت ساختمان‌ها را هوشمند كرد و این می‌تواند صرفه‌جویی عظیمی را برای كشور به همراه داشته باشد.

بعد از انقلاب .COM و رواج اجرای امور توسط اینترنت، مفهوم جدیدی به نام فن‌آوری پاك (Clean tech) در دنیا در حال گسترش است؛ این فن‌آوری در صرفه‌جویی در انرژی و حفظ محیط زیست از لحاظ تئوری مدرن شده و در بسیاری از نقاط جهان به صورت بهره‌برداری از انرژی خورشید و باد و غیره استفاده می‌شود. به نحوی كه ایجاد ساختمان‌های سبز در جهان یكی از راه‌كارهای صرفه‌جویی انرژی است كه با فن‌آوری پاك امكان‌پذیر است.

انجام امور الكترونیكی از سوی دستگاه‌های مختلف با هماهنگی و به صورت پیوسته و نه مقطعی و چینش مولفه‌های اصلی بهره‌مندی از فن‌آوری اطلاعات در كنار هم در برنامه‌ای زمانبندی شده ضروری است و این در حالی است كه در حال حاضر به طور پراكنده كارهای خوبی صورت می‌گیرد.

همچنین می توان گفت کهIT  از مهمترین راهكارهای اصلاح الگوی مصرف است و باید اظهار كرد که متاسفانه در تمام حوزه‌ها به این دلیل كه نیازهای اصلی را نمی‌شناسیم و یا نمی‌دانیم كجا، از چه چیز و به چه میزان باید استفاده كنیم، اصل الگوی صحیح مصرف رعایت نمی‌شود. با درك چگونگی استفاده درست و بهینه از منابع موجود می‌توانیم امور را مدیریت كنیم.

تنها فن‌آوری كه می‌تواند در راه رسیدن به مدیریت صحیح با علم روز كمك كند تا بتوان اطلاعات را به موقع، دقیق و سریع در دسترسی باشد فن‌آوری اطلاعات است و به این ترتیب می‌توان به اصلاح الگوی مصرف صحیح نیز رسید.

در بیان اهمیت اصلاح الگوی مصرف با IT، باید تاكید کرد که استفاده از فن‌آوری اطلاعات و تهیه زیرساخت‌ها، الگوی مصرف را اصلاح می‌كند، همچنین ارائه خدمات مختلف به صورت الكترونیكی از سوی دولت سفرهای شهری را كاهش می‌دهد و بسیاری از مشكلات خدمات شهری حل می‌شود.

یكی از مهمترین نتایج فن‌آوری اطلاعات كاهش هزینه‌ها، افزایش سرعت و دقت و پایش سریع اطلاعات در انجام مسایل اجرایی است و اگر از دفاتر الكترونیكی استفاده و دولت الكترونیكی به‌صورت كامل و صحیح پیاده شود، میزان مصرف به طور بهینه و با بهره‌وری بالا اصلاح خواهد شد.

از طرفی اگر مسوولان قصد افزایش بهره‌وری و ایجاد شفافیت بیش از پیش را دارند، رسیدن به این مهم را تنها باید در استفاده از فن‌آوری اطلاعات جست‌وجو كنند، البته نمی‌توان منكر استفاده از این فن‌آوری در امور حال حاضر كشور شد، اما با توجه به ظرفیت‌هایی كه وجود دارد بیش از این می‌توان به بهره‌برداری از فن‌آوری اطلاعات و برای آن برنامه‌ریزی كرد. به ویژه با توجه به سرمایه‌گذاری‌های كلان كه در حوزه فن‌آوری اطلاعات در كشور انجام می‌شود.

با توجه به گسترش بکارگیری فیبر نوری در سراسر کشور در حدود 75 هزار كیلومتر باید اذعان کرد که زیرساخت‌های ایجاد شده برای استفاده از فن‌آوری ارتباطات و اطلاعات گام خوبی است كه می‌تواند در سال 88 با هدف اصلاح الگوی مصرف توسعه یابد تا دسترسی به اینترنت برای ارائه خدمات بیش‌تر و بهتر در سطح گسترده‌ای از كشور ایجاد شود و برای رسیدن به این مهم حمایت‌های دولت از بخش خصوصی ضروری به نظر می‌رسد.

واژة «الگو» به معنای معیار، نمونه و سرمشق است؛1 بنابر این مقصود از عنوان «الگوی مصرف از نگاه قرآن و حدیث»، ارائة معیارها، بایدها و نبایدهایی است كه برای اصلاح شیوه مصرف در جامعه اسلامی، در قرآن و سخنان پیشوایان اسلام آمده است. بدین منظور، چند مسئله باید مورد بحث و بررسی قرار گیرد:

الف ـ مبانی اصلاح الگوی مصرف

مبانی اصلاح الگوی مصرف را می‌توان در دو مبنا خلاصه كرد:

1. مبانی عقلی: رفاه و توسعة اقتصادی پایدار جامعه، راهی جز اصلاح الگوی مصرف ندارد؛ زیرا اگر الگوی مصرف، اصلاح نشود، مصرف بی‌رویه، موجب تباهی منابع سرمایه‌گذاری و مانع مشاركت همگان در هزینه‌های عمومی و بهبود توزیع درآمد می‌شود و بدون منابع سرمایه‌گذاری و مشاركت همگانی، توسعة پایدار امكان‌پذیر نیست. از این رو، در روایتی از امام صادق(ع) میانه‌روی ـ كه از لوازم اصلاح الگوی مصرف است ـ از سپاهیان عقل، و مصرف بی‌رویه و اسراف از سپاهیان جهل شمرده شده است.

همچنین در روایتی از امام علی(ع) آمده است: «العقل انك تقتصد فلا تسرف: خردمندی این است كه میانه‌روی كنی و اسراف نكنی.»بنابر این اگر هیچ دلیل شرعی‌ای برای اثبات ضرورت اصلاح الگوی مصرف نداشته باشیم، مقتضای عقل و تدبیر برای رسیدن به توسعه و رفاه پایدار، وجوب اصلاح الگوی مصرف و اجتناب از مصرف بی‌رویه است.

2. مــبانی دینــی: از نظر اســـلام ضـــرورت اصـــلاح الگوی مـــصرف، لااقـــل ســـه مبنـــای محكـــم اعتقـــادی و اخلاقی دارد:

یك. اعتقاد به مالكیت خداوند متعال: باور داشتن به این اعتقاد كه مالكیت انسان، اساساً اعتباری و در طول مالكیت حقیقی آفریدگار هستی است. این باور بدین معناست كه انسان اجازه ندارد اموال در اختیارش را هرگونه كه می‌خواهد، مصرف كند، چنان كه در روایتی از امام صادق(ع) آمده است: «اموال از آن خداست و آنها را نزد آفریدگان خویش امانت نهاده است و فرمانشان داده كه از آن، با میانه‌روی بخورند و با میانه‌روی بنوشند و با میانه‌روی بپوشند و با میانة روی ازدواج كنند و با میانه‌روی، وسیلة سواری بخرند و سوار شوند و بیش از آن را به مؤمنان نیازمند ببخشند. هركه از این حد [اعتدال و میانه‌روی] فراتر رود، آنچه از آن مال می‌خورد، حرام است و آنچه می‌نوشد، حرام و آنچه می‌پوشد، حرام و آنچه به وسیلة آن مال، ازدواج می‌كند، حرام و آنچه سوار می‌شود، حرام است.» این سخن بدین معناست كه اسراف و مصرف بی‌رویه مال، با اعتقاد به مالكیت خداوند متعال در تضاد است و اصلاح الگوی مصرف از لوازم توحید عملی است.



دو. اعتقاد به برادری دینی

از چشم‌انداز قرآن، همه اهل ایمان برادر یكدیگرند. پیوند برادری اهل ایمان از نگاه روایات اسلامی،‌آن‌قدر قوی است كه آحاد جامعه همانند اعضای پیكر یك انسان‌اند: «المؤمن اخو المؤمن، كالجسد الواحد،‌ان اشتكی شیئاً منه و جد الم ذلك فی سائر جسده، و أرواحهما من روح واحدة، و ان روح المومن لاشد اتصالاً بروح الله من اتصال شعاع الشمس بها: مؤمن برادر مؤمن است و همانند یك پیكرند كه اگر عضوی از آن به درد آید، سایر اعضایش نیز آن درد را در خود احساس می‌كنند. روح آن دو مؤمن، از یك روح است. پیوند روح مؤمن به روح خداوند، بیشتر از پیوند پرتو خورشید به خورشید است.»این باور ایجاب می‌نماید كه در جامعه اسلامی، توسعه و رفاه به صورت متعادل در میان یكایك مردم تقسیم گردد.



سه. تلازم تكامل معنوی و كنترل لذت‌های مادی

در روایتی از امام علی(ع) آمده است: «دواء النفس الصوم عن الهوی، و الحمیة عن لذات الدنیا: دوای نفس، باز ایستادن از هوس و منع نمودن از لذت‌های دنیاست.» در مقابل، لذت گرایی و زیاده‌روی در مصرف قرار دارد كه موجب انحطاط معنوی و مانع كمالات نفسانی است. براین اساس، كنترل خواسته‌های مادی، به منظور تكامل معنوی، لازم و ضروری است.



ب ـ الگوی تخصیص درآمد

در اینجا به تبیین الگوی تخصیص درآمد، و توضیح مواردی كه درآمد باید در آنها مصرف شود، می‌پردازیم كه عبارتند از:

1. نیازهای شخصی: آیات و روایات فراوانی تأكید دارند كه انسان باید از لذت‌های حلال مادی استفاده كند و در شماری از روایات، با این تعبیر كه «خداوند متعال دوست دارد بهره‌گیری از نعمتی را كه به بنده‌اش داده،‌ببیند»، مردم را به استفاده از این لذت‌ها، به اندازة نیاز، تشویق می‌نمایند و نیز كسانی را كه خود را از لذت‌های مشروع زندگی محروم كرده‌اند، به شدت نكوهش می‌نمایند. البته تخصیص درآمد به نیازهای شخصی بایدها و نبایدهایی دارد كه به آن اشاره خواهد شد.

2. گشاده دستی برای خانواده: دومین مورد تخصیص درآمد ـ كه در روایات اسلامی به آن توصیه شده ـ گشاده‌دستی در تأمین نیازهای خانواده است. این موضوع آن‌قدر اهمیت دارد كه در روایتی از امام زین‌العابدین(ع) آمده است: «ارضاكم عندالله اسبغكم علی عیاله: خشنودترین شما نزد خداوند كسی است كه خانوادة خود را بیشتر در رفاه قرار بدهد. در روایتی دیگر نیز امام رضا(ع) می‌فرماید: «صاحب النعمه یجب علیه التوسعة علی عیاله: بر آن كه از نعمت برخوردار است، واجب است كه بر خانواده‌اش گشاده‌دستی كند.»

3. پس‌انداز: آینده‌نگری ایجاب می‌كند كه انسان، همة درآمد خود را یكجا مصرف نكند، بلكه آینده خود را نیز در نظر بگیرد و برای تأمین آرامش خاطرخود، در صورت امكان، بخشی از درآمدش را پس‌انداز كند. در روایتی از امام صادق(ع) آمده كه می‌فرماید: «ان النفس اذا أحرزت قوتها استقرت: آدمی هرگاه وسایل زندگی‌اش به قدر نیاز فراهم باشد، روانش آسایش می‌یابد.»همچنین در موردی دیگر،‌آن حضرت در پاسخ گروهی از صوفیان ـ كه زهد اسلامی را تحریف كرده بودند ـ به پس‌انداز سلمان، برای زندگی سالیانة خود، به عنوان یك زاهد نمونه‌ای كه الگوی مصرف اسلامی را رعایت می‌كرد، اشاره می‌فرماید.

بدیهی است كه آینده‌نگری و پس‌انداز در سطح كلان برای تأمین نیازهای جامعه، از اهمیت دوچندانی برخوردار است و با آینده‌نگری فردی قابل مقایسه نیست. نمونه قرآنی آن نیز،‌آینده‌نگری حضرت یوسف(ع) در ذخیرة گندم برای تأمین نیازهای آینده مردم است.

4. سرمایه‌گذاری در تولید و تجارت: نكته بسیار مهم و قابل توجه این است كه توصیه روایات در تخصیص بخشی از درآمد به پس‌انداز، این نیست كه پول به صورت نقدی پس‌انداز شود، بلكه با تأكید به اصلاح و ساماندهی مال و بهره‌وری از آن، مردم به سرمایه‌گذاری در زمینه‌های مختلف تولیدی و تجاری تشویق شده‌اند تا آنجا كه ساماندهی ثروت بخشی از ایمان شمرده شده است: «اصلاح المال من الایمان: نگاهداری نیكو از مال نشانه ایمان است.»

5. مشاركت اجتماعی: یكی از موارد تخصیص درآمد ـ كه قرآن و احادیث اسلامی بر آن تأكید دارند ـ هزینه كردن در راه خداوند متعال است. اقدام این افراد از نظر اسلام، آن‌قدر اهمیت دارد كه در قرآن، در ردیف ایمان آورندگان به غیب و نمازگزاران شمرده شده است: «الذین یؤمنون بالغیب و یقیمون الصلوة و مما رزقنهم ینفقون: [پرهیزگاران اینان‌اند:] كسانی كه به غیب ایمان دارند و نماز را برپا می‌كنند و از آنچه روزی‌شان كرده‌ایم، انفاق می‌كنند.» (بقره/3)

در روایات اسلامی، مكرر تأكید شده كه این بخش از هزینه‌ها، در واقع، موجب باقی ماندن مال و ذخیره‌سازی آن برای جهان پس از مرگ انسان است.در روایتی آمده كه گوسفندی را در خانة پیامبر(ص) ذبح كردند و گوشت آن را به دیگران دادند. پیامبر(ص) از عایشه پرسید: «چیزی از آن مانده است؟» وی پاسخ داد: «چیزی جز كتف (سردست) آن باقی نمانده است.» فرمود: «به جز سردستش، همة آن باقی مانده است!»این روایت به این نكته اشاره دارد كه آنچه برای خداوند، به دیگران داده شده، برای جهان پس از مرگ باقی می‌ماند و آنچه در راه مصارف شخصی هزینه شده، فانی می‌گردد.

خداوند متعال وعده داده است كه پاداش آنچه را انسان برای خداوند هزینه كرده، به مراتب، بیش از آنچه هزینه كرده، در زندگی ابدی به او بازمی‌گرداند: «مثل الذین ینفقون اموالهم فی سبیل الله حبه انبتت سبع سنابل فی كل سنبله مائه حبه والله یضاعف لمن یشاء والله وسع علیم: مَثَل [صدقاتِ] كسانی كه اموال خود را در راه خدا انفاق می‌كنند، همانند دانه‌ای است كه هفت خوشه برویاند كه در هر خوشه‌ای، صد دانه باشد. و خداوند برای هر كس كه بخواهد، [آن را] چند برابر می‌كند و خداوند گشایشگرِ داناست.» (بقره/261)

اما از آنجا كه خداوند متعال بی‌نیاز مطلق است، هزینه كردن در راه خدا در واقع، به معنای هزینه كردن در جهت منافع دیگران و مشاركت در خدمات اجتماعی برای جلب رضای حق‌تعالی است؛ بنابراین شخص مسلمان، در صورت امكان، باید درآمد خود را به سه بخش تقسیم كند: بخشی را صرف نیازهای شخصی و رفاه خانوادة خود كند، بخشی را به پس‌‌انداز اختصاص دهد؛ آن هم پس‌اندازها در جهت سرمایه‌گذاری تولیدی و تجاری، و بخشی را صرف كمك به نیازمندان و خدمات اجتماعی نماید. البته همة این موارد، ضوابط و بایدها و نبایدهایی دارند كه به آنها اشاره خواهد شد.

ج ـ بایدهای الگوی مصرف، از امكانات شخصی:

اصلی‌ترین اقداماتی كه انجام دادن آنها، به منظور اصلاح الگوی مصرف ـ البته از درآمدها و امكانات شخصی ـ لازم و ضروری است، عبارتند از:

1. برنامه‌ریزی: نخستین رهنمود اسلام برای اصلاح الگوی مصرف، برنامه‌ریزی برای هزینه كردن و ایجاد تعادل میان دخل و خرج زندگی است. قرآن در این باره می‌فرماید: «لینفق ذو سعة من سعته و من قدر علیه رزقه فلینفق مما ءاتله الله: بر توانگر است كه از دارایی خود هزینه كند،‌و هر كه روزی‌اش بر او تنگ شده باشد، از آنچه خداوند به او داده است،‌خرج كند.» (طلاق/7)این سخن بدین معناست كه هر كس باید فراخور درآمد خود، برای هزینه‌های زندگی خویش برنامه‌ریزی كند؛ زیرا درآمد همة مردم یكسان نیست. از این رو، هركس برای رسیدن به توازن و تعادل میان دخل و خرج زندگی، باید برنامة خاص خود را داشته باشد. رعایت این توازن، حتی در شرایط مختلف اقتصادی زندگی یك فرد، نیز ضروری است.

این اقدام یكی از مصادیق بارز تدبیر در امور معیشتی است كه بیش از ثروت، در رفاه و آسایش انسان مؤثر است و در كنار دین‌شناسی و مقاومت در سختی‌ها، به دست آوردن آن برای اهل ایمان ضروری است و عدم‌برخورداری از این ویژگی، گاه موجب می‌گردد كه برخی از بینوایان از ثروتمندان اسراف‌كارتر شمرده شوند. در روایتی از امام صادق(ع) آمده است: «رب فقیر أسرف من غنی:بسا فقیری كه از توانگر اسراف‌كارتر باشد.» گفتم: چگونه چنین چیزی ممكن است؟ فرمود: «إن الغنی ینفق مما اوتی، والفقیر ینفق من غیر ما اوتی: توانگر از آنچه به وی عطا شده، خرج می‌كند؛ ولی فقیر بدون آنكه به وی انفاق شود، خرج می‌كند.»

2. میانه‌روی: دومین رهنمود برای اصلاح الگوی مصرف، میانه‌روی (اعتدال) در مصرف است. ممكن است درآمدِ شخصی به گونه‌ای باشد كه هر قدر كه مایل است، بتواند هزینه كند؛ اما اسلام اجازه نمی‌دهد بیش از نیاز مصرف نماید، البته باید توجه داشت كه نیاز مراتبی دارد. دانشمندان نیازهای انسان را به سه مرتبه تقسیم كرده‌اند: ضرورت، كفایت و رفاه.

مراتب نیاز

یك. ضرورت (نیاز به امكانات ضروری): مرتبة نخستِ نیاز، نیاز انسان به امكانات اولیة ضروری است؛ یعنی چیزهایی كه ادامة زندگی بدون آنها امكان‌پذیر نیست یا با مشكل جدی روبه‌روست.

دو. كفایت (نیاز به امكانات مُكفی): مرتبة دوم نیاز، نیاز انسان به امكاناتی است كه برای ادارة یك زندگی متوسط، اعم از نیازهای اقتصادی، علمی و فرهنگی، كافی است.

سه. رفاه (نیاز به رفاه نسبی): مرتبة سوم نیاز، نیاز انسان به امكاناتی است كه افزون بر برخورداری از یك زندگی متوسط، رفاه و آسایش او را نیز در حد معقول و منطقی تأمین نماید.

گفتنی است كه هرچند در روایات اسلامی تأمین نیازهای زندگی در حدّ كفاف و برخورداری از یك زندگی متوسط مورد تأكید قرار دارد، اما برخورداری از رفاه نسبی نیز با میانه‌روی در مصرف منافاتی ندارد، لذا در روایتی از اسحاق‌بن عمار نقل شده كه: به امام صادق(ع) گفتم:«آیا مؤمن می‌توانده ده پیراهن داشته باشد؟» امام(ع) فرمود: «آری». گفتم: بیست پیراهن چه؟ فرمود: «آری [اشكالی ندارد]» گفتم: «سی تا چه؟» فرمود: «آری. این اسراف نیست؛ اسراف آن است كه لباس بیرونی‌ات (میهمانی‌ات) را لباس كار و دم‌دستی قرار دهی.» بنابراین در اسلام، مصرف بیش از حدّ رفاه نسبی اسراف و غیرمجاز شمرده شده است.



3. رعایت اولویت‌ها

یكی از نكات بسیار مهم در اصلاح الگوی مصرف، درنظر گرفتن اولویت‌هاست. بی‌توجهی به این امر، هدر دادن سرمایه و گونه‌ای اسراف‌كاری است كه مشكلات گوناگونی را در پی خواهد داشت. در روایتی از امام علی(ع) آمده است: «من اشتغل بغیر المهم ضیع الأهم: هر كس به چیزی كه مهم نیست بپردازد، آنچه را كه اهمیت بیشتری دارد، از دست می‌دهد.»2بنابراین در تأمین نیازهایی كه از درآمدهای شخصی صورت می‌گیرد، توجه به دو نكته ضروری است:

یكم. درنظر گرفتن اولویت در شخص مصرف كننده؛ چنان‌كه در روایتی از پیامبر(ص) آمده است: «اذا كان احدكم فقیراً فلیبدا بنفسه، فان كان فضلا فعلی عیاله، فان كان فضلاً فعلی قرابته أو علی ذی رحمه، فان كان فضلاً فها هنا و هاهنا: هر یك از شما كه فقیر است، نخست به خود بپردازد. اگر مالی افزون آمد، به خانواده‌اش بدهد، اگر بیشینه‌ای ماند، به خویشاوندان یا بستگانش بپردازد، و اگر باز هم ماند،‌ این سو و آن سو هزینه كند.» همان‌طور كه در این روایت آمده، انسان به طور طبیعی، باید در درجه اول نیازهای خود را تأمین كند، سپس نزدیكان و پس از آن، دیگران. اما گاه ضرورت ایجاب می‌كند كه نیاز دیگران را مقدم دارد كه این، از نظر اخلاقی، در اسلام پسندیده است و ایثار نامیده می‌شود.

دوم. درنظر گفتن اولویت در نیاز مصرف‌كننده. باید تأمین نیازهای ضروری‌تر بر نیازهایی كه تأمین ‌آنها ضرورت كمتری دارد، مقدم شود.

نامگذاری سال جاری به عنوان سال حرکت به سوی اصلاح الگوی مصرف در کشور، موضوعی است که باید بیش از پیش به آن توجه داشت. در واقع و متاسفانه باید گفت در کشورمان، در بخشهای زیادی دچار اسراف و مصرف ناصحیح هستیم. از نیازهای اولیه مانند مواد خوراکی، پوشیدنیها و... گرفته تا موارد عمومی مثل انرژی، وقت، سرمایه و.... حال در این مقطع به جای اینکه یکدیگر را متهم به مصرف نادرست کنیم و از سهم خود در ایجاد این مشکل غافل شویم، باید دست به دست هم داده و راهکارهایی برای این حرکت موثر و البته لازم در راستای توسعه کشورمان پیدا کرده، سهم خود را در این اصلاح ایفا نموده و سرانجام در عمل به آنها یکدیگر را یاری نماییم.

همانطور که می دانیم برای رسیدن به کشوری آباد و همچنین توسعه پایدار، بخش سلامت یکی از ارکان مهم محسوب می شود. اما اینکه چرا این بحث را در اینجا مطرح می کنم، دلیل خاصی دارد که توجه شما را به آن جلب می کنم:

ارتباط عمیقی بین رعایت مسائل بهداشتی و امور مربوط به سلامت مردم با اصلاح الگوی مصرف وجود دارد و آن اینکه با درست مصرف کردن و البته در برخی موارد حذف مصرف برخی کالاها که در ادامه به آن می پردازم، می توانیم هم سلامت خود و جامعه را تامین نموده و هم گامی اساسی در اصلاح الگوی مصرف برداریم.

اگر بخواهم به طور دقیقتر اشاره کنم، باید یادآور شوم که متاسفانه در کشور ما مصرف دخانیات و به طور خاص سیگار و همچنین ابتلا به چاقی و امراض مختلف از مشکلات بزرگ است. اصولا در بحث دخانیات که باعث بیماریهای فراوانی برای فرد و جامعه است، چه معنایی دارد همچنان شاهد فعالیت و رشد کارخانجات تولید سیگار باشیم؟! آیا باید با توجیهات غیر قابل قبولی مانند نیاز برخی از مردم، سلامت را نادیده بگیریم و این خطر بزرگ را از یاد ببریم؟ و از طرف دیگر آیا همچنان برخی از پدران و بزرگان خانواده ها باید به استعمال دخانیاتی مثل سیگار و... ادامه دهند و یا اینکه جوانان به عنوان مهمترین سرمایه انسانی کشور باید به سمت مصرف این سم مهلک بروند؟ در واقع با ادامه این روند، سلامت جامعه با خطری جدی مواجه می شود و همچنین مصرف کالاهای مضر در کشور رواج بیشتری می یابد که نتیجه آن چیزی نیست جز یک بحران اخلاقی و افزایش فقر و بیکاری و دور ماندن از توسعه پایدار.

اما چند پیشنهاد در رابطه با حل مساله دخانیات نیز دارم که معتقدم با یک برنامه ریزی دقیق و عزم استوار مردم و مسئولین در کاهش و حذف آن از زندگی ها، می توان به این مهم در طول کمتر از 5سال دست یافت:

1- فرهنگ سازی به معنای واقعی و با روشهای مناسب و نه صرفا موعظه گونه و کلیشه ای، بلکه با روشهای علمی و با رویکرد اخلاقی و دینی توسط اقشار تاثیر گذاری مثل پزشکان، روحانیون، اساتید صاحب نظر و مقبول اکثزیت، رسانه های عمومی و جراید و مطبوعات و بالاخره آحاد دلسوزان و کارشناسان جامعه (البته به شرطی که خدای نکرده خود مبتلا نباشند).

2- کاهش موثر تولید انواع سیگار داخلی در کشور به طور مثال سالانه حدود 5 الی 10 درصد.

3- افزایش قیمت سیگارهای داخلی و سایر مواد مخدر با نرخ حدود 10 درصد در سال و همچنین افزایش تعرفه های وارداتی سیگار با نرخ حدود 20درصد.

(توضیح: ارقام پیشنهادی در بندهای 3 و 4 می توانند با بررسیها و کارشناسی دقیقتر تغییر یابند و البته طوری باشند که موازنه و تاثیر خود را از دست ندهند.)

4- با توجه به موارد 3 و 4 حتما باید به کنترل بیش از پیش مرزها و گمرک و مبادی ورودی و قاچاق اینگونه مواد به داخل کشور اهتمام کنیم.

5- جلوگیری از روند جایگزینی مواد مخدر جدید در کشور با افزایش آگاهی های عمومی و اقدامات انتظامی.